Europa – skala zniewolenia (III tysiąclecie p.n.e. – 1991 r.)
Epoka / system Ramy czasowe Populacja Europy (mln) Liczba zniewolonych lub zależnych (mln) Udział % populacji Główne formy zależności Źródła główne
Wczesne społeczności plemienne > 3000 p.n.e.–1500 p.n.e. 5 – 10 0.2 – 0.3 2 – 5 % jeńcy wojenni, niewola domowa UNESCO World Civilizations
Grecja i Rzym VIII p.n.e.–V n.e. 45 – 60 10 – 15 20 – 30 % niewolnictwo systemowe – wojny, handel Finley, Scheidel
Wczesne średniowiecze V – XI w. 25 – 35 0.5 – 1 2 – 4 % handel słowiański (Sclavus → Slave) Phillips, Cambridge Economic History
Feudalizm i serfdom XI – XVII w. 60 – 90 20 – 30 25 – 35 % pańszczyzna, poddanie osobiste Le Goff, Davies
Niewola osmańska i tatarska XIV – XVIII w. 90 – 100 2 – 3 2 – 3 % jasyr, sprzedaż jeńców z Europy Środkowej Fisher, Vernadsky
Pańszczyzna i absolutyzm XV–XIX wiek 100 – 190 25 – 30 15 – 25 % dziedziczna praca rolna Cambridge Economic History
Imperium Przymusu (mongolsko‑rosyjskie, ZSRR) XIII – XX wiek 150 – 250 35 – 40 15 – 20 % pańszczyzna, katorga, zsyłki, Gułag, Hołodomor Conquest, Applebaum, Hellie
Żelazna Kurtyna – bloki sowieckie 1945 – 1991 300 – 400 160 – 180 (ludność bloków wschodnich) ≈ 50 % Europy kontrola państwa, cenzura, brak wolności ruchu Davies, Hosking, UNESCO Population Studies
Europa zjednoczona (po 1991) > 1991 450 – 500 < 1 < 1 % formy ekonomiczne, handel ludźmi UN Human Development Reports
Interpretacja
- Przez większość dziejów między 1/5 a 1/3 mieszkańców Europy żyła w formie zależności: od jeńców wojennych po chłopów pańszczyźnianych.
- Po 1945 r. „wolni obywatele” z połowy kontynentu znów utracili prawo do samodzielnego wyboru miejsca życia i słowa; system blokowy zmienił granice na „mur z żelaza”, zastępując łańcuchy biurokratycznymi ograniczeniami.
- Od XIII do XX wieku duża część Europy Wschodniej pozostawała w kolejnym wcieleniu tego samego modelu — poddani chorobliwie scentralizowanemu państwu, określani najpierw jako „niewolnicy cara”, a potem „obywatele ludu”.
Liczby pokazują skalę. Dwie ludzkie historie – Hiroo Onody i Józefa Franczaka ‘Lalusia’ – pokazują, jak różnie w tym samym stuleciu rozumiano słowo ”posłuszeństwo” i ”wolność”.
Okupacja amerykańska
Cokolwiek by się nie działo, wrócimy po ciebie…
Hiroo Onoda – jeden z ostatnich samurajów. Żołnierz jego cesarskiej mości. Służył mu wiernie.
W 1944r. dostał rozkaz od przełożonego –
aby pozostać na wyspie Lubang, prowadzić wojnę partyzancką, niszczyć zapasy wroga i pod żadnym pozorem nie popełniać samobójstwa ani się nie poddawać. Taniguchi podkreślił: „To może zająć trzy lata, być może nawet pięć, ale cokolwiek by się nie działo, wrócimy po ciebie.”
Wrócono po niego w 1974r.
Aby wierny żołnierz zszedł ze swojej wachty, musiał się specjalnie pofatygować jego przełożony. Ten, który wydał mu rozkaz w 1944r. – Major Yoshimi Taniguchi.
W Japonii przywitano go jak bohatera. Wypłacono mu żołd za wszystkie lata służby, w jakich stał na posterunku.
„Wyzwolenie” rosyjskie
Józef Franczak „Lalek”
Ostatni żołnierz Wojska Polskiego, który zginął z rąk „wyzwolicieli” Polski. W bitwie pod Majdanami Kozic Górnych w 1963r.